ตะวันออก
พระพุทธเจ้า
The Buddha
เจ้าชายสิทธัตถะทรงสละความสุขสบายในวัง เสด็จออกผนวชเพื่อแสวงหาทางพ้นทุกข์ จนตรัสรู้ และทรงแสดงธรรมอยู่ 45 พรรษา คำสอนของพระองค์ชี้ว่าทุกข์เกิดที่ใจ และดับได้ที่ใจของเราเอง
งานสำคัญ Dhammapada, Sutta Pitaka (Pali Canon)
คำคมคัดสรร 20
แปลไทยและตรวจที่มาแล้ว ทั้งหมดนี้คือประโยคที่ออกมาจากตู้
- “ธรรมทั้งหลายมีใจเป็นหัวหน้า มีใจเป็นใหญ่ สำเร็จแล้วด้วยใจ ถ้าบุคคลมีใจชั่ว พูดอยู่ก็ดี ทำอยู่ก็ดี ทุกข์ย่อมติดตามเขาไป เหมือนล้อเกวียนหมุนตามรอยเท้าโคที่ลากเกวียนไป”
- “ในกาลไหน ๆ เวรทั้งหลายในโลกนี้ ย่อมไม่ระงับด้วยการจองเวร แต่ระงับได้ด้วยการไม่จองเวร นี่คือธรรมอันเก่าแก่”
- “ความไม่ประมาทเป็นทางแห่งความไม่ตาย ความประมาทเป็นทางแห่งความตาย ผู้ไม่ประมาทย่อมไม่ตาย ส่วนผู้ประมาทก็เหมือนคนที่ตายแล้ว”
- “จิตนี้ข่มได้ยาก ไวนัก มักตกไปตามอารมณ์ที่ใคร่ การฝึกจิตเป็นความดี จิตที่ฝึกแล้วย่อมนำสุขมาให้”
- “ภูเขาหินที่เป็นแท่งทึบย่อมไม่หวั่นไหวเพราะลมฉันใด บัณฑิตก็ไม่หวั่นไหวเพราะคำนินทาและคำสรรเสริญฉันนั้น”
- “ต่อให้ชนะคนนับล้านในสนามรบ ก็ยังไม่ใช่ผู้ชนะสูงสุด ผู้ชนะสูงสุดคือผู้ที่ชนะตนเองได้”
- “ตนแลเป็นที่พึ่งแห่งตน คนอื่นใครเล่าจะเป็นที่พึ่งได้ เมื่อฝึกตนดีแล้ว ย่อมได้ที่พึ่งที่หาได้ยาก”
- “การไม่ทำบาปทั้งปวง การทำกุศลให้ถึงพร้อม การทำจิตของตนให้ผ่องใส นี่คือคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย”
- “ชัยชนะก่อให้เกิดเวร ผู้แพ้ย่อมนอนเป็นทุกข์ ผู้ที่ละทั้งการชนะและการแพ้ได้แล้ว ใจสงบ ย่อมนอนเป็นสุข”
- “ความไม่มีโรคเป็นลาภอันประเสริฐ ความสันโดษเป็นทรัพย์อันประเสริฐ ความคุ้นเคยไว้ใจกันเป็นญาติอันประเสริฐ นิพพานเป็นสุขอย่างยิ่ง”
- “ความโศกเกิดจากของที่รัก ความกลัวก็เกิดจากของที่รัก ผู้ที่พ้นจากของที่รักแล้ว ย่อมไม่มีความโศก แล้วความกลัวจะมีมาแต่ไหน”
- “ชนะความโกรธด้วยความไม่โกรธ ชนะความชั่วด้วยความดี ชนะความตระหนี่ด้วยการให้ ชนะคำเท็จด้วยคำจริง”
- “อตุละ เรื่องนี้เป็นของเก่า ไม่ใช่เพิ่งมีวันนี้ คนนั่งนิ่งก็ถูกนินทา คนพูดมากก็ถูกนินทา แม้คนพูดพอประมาณก็ถูกนินทา คนที่ไม่ถูกนินทาไม่มีในโลก”
- “ความเพียรเป็นกิจที่ท่านทั้งหลายต้องทำเอง ตถาคตเป็นเพียงผู้ชี้ทาง”
- “เมื่อใดเห็นด้วยปัญญาว่า สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง เมื่อนั้นย่อมเบื่อหน่ายในทุกข์ นี่คือทางแห่งความบริสุทธิ์”
- “อย่าย้อนคำนึงถึงสิ่งที่ล่วงไปแล้ว อย่าพะวงถึงสิ่งที่ยังไม่มา สิ่งที่ล่วงไปแล้วก็ละไปแล้ว สิ่งที่ยังไม่มาก็ยังไม่มาถึง จงเห็นแจ้งสิ่งที่เกิดขึ้นตรงหน้าในทุกขณะ ความเพียรควรทำเสียวันนี้ ใครจะรู้ ความตายอาจมาถึงในวันพรุ่งนี้”
- “เมื่อปุถุชนผู้ไม่ได้สดับธรรมถูกความเจ็บปวดทางกายกระทบ เขาย่อมเศร้าโศก ร่ำไร คร่ำครวญ จึงเจ็บปวดถึงสองทาง ทั้งทางกายและทางใจ เหมือนคนที่ถูกยิงด้วยลูกศรดอกหนึ่ง แล้วยังถูกยิงซ้ำด้วยลูกศรดอกที่สอง”
- “ภิกษุทั้งหลาย เราจะแสดงธรรมเปรียบด้วยแพ มีไว้เพื่อข้ามฝั่ง ไม่ใช่มีไว้เพื่อยึดถือ เมื่อเข้าใจอุปมาเรื่องแพแล้ว แม้ธรรมก็ยังต้องปล่อยวาง ยิ่งไม่ต้องพูดถึงสิ่งที่ไม่ใช่ธรรม”
- “ภิกษุทั้งหลาย จิตนี้ประภัสสร แต่เศร้าหมองไปเพราะอุปกิเลสที่จรเข้ามา”
- “ภิกษุทั้งหลาย บัดนี้เราขอเตือนเธอทั้งหลายว่า สังขารทั้งหลายมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา เธอทั้งหลายจงทำความไม่ประมาทให้ถึงพร้อมเถิด”
ในหอสมุด 239
ประโยคภาษาอังกฤษจากชุดข้อมูลสาธารณะ ทุกประโยคบอกไว้ว่ามีแหล่งอ้างอิง หรือแค่เล่าต่อกันมา
ไม่ได้พูด แต่คนชอบแชร์
ประโยคดังที่มักถูกอ้างว่าเป็นของท่าน แต่ตรวจแล้วมาจากที่อื่น
- “การเก็บความโกรธไว้ ก็เหมือนกำถ่านร้อนไว้ในมือหวังจะขว้างใส่คนอื่น แต่คนที่ถูกไฟลวกคือตัวเราเอง”
ไม่พบในพระไตรปิฎก เป็นสำนวนดัดแปลงสมัยใหม่จากคำอุปมาของพระพุทธโฆสะในคัมภีร์วิสุทธิมรรค ที่เปรียบคนโกรธกับคนหยิบถ่านไฟขึ้นมาจะขว้างใส่ผู้อื่น แต่มือตัวเองไหม้ก่อน - “อย่าเชื่อสิ่งใด ไม่ว่าจะอ่านเจอที่ไหน ใครเป็นคนพูด แม้แต่เราเป็นคนพูดเอง ถ้ามันไม่ตรงกับเหตุผลและสามัญสำนึกของเธอ”
เป็นการถอดความกาลามสูตรแบบผิด ๆ จนความหมายกลับด้าน เพราะในพระสูตรจริง พระพุทธเจ้าตรัสว่าเหตุผลและการคาดคะเนอย่างเดียวยังไม่พอ ต้องรู้ด้วยตนเองว่าสิ่งใดเป็นกุศล ไม่มีโทษ และผู้รู้สรรเสริญ - “ไม่มีหนทางไปสู่ความสุข ความสุขนั่นแหละคือหนทาง”
ไม่มีในพระไตรปิฎก สำนวนนี้พบในหนังสือของพอล เฟอร์รินี ปี 1992 ที่ยกมาจากเพื่อนชื่อโรเบิร์ต เฟอร์เร และคล้ายวาทะของอับราฮัม มัสตี ที่ว่าไม่มีหนทางสู่สันติภาพ สันติภาพคือหนทาง - “อย่าจมอยู่กับอดีต อย่าฝันถึงอนาคต จงตั้งใจอยู่กับปัจจุบันขณะ”
ถ้อยคำนี้มาจากหนังสือรวมคำสอนที่พิมพ์ในญี่ปุ่นปี 1934 ซึ่งถอดความธรรมบทคาถาที่ 348 อย่างหลวม ๆ ต้นฉบับบาลีบอกให้ปล่อยวางทั้งอดีต อนาคต และปัจจุบัน ส่วนคำสอนเรื่องไม่ย้อนอดีตไม่พะวงอนาคตของจริงอยู่ในภัทเทกรัตตสูตร - “ความเจ็บปวดเป็นสิ่งหลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่ความทุกข์ใจเป็นทางเลือก”
เป็นคำขวัญของกลุ่มบำบัดการติดสุราแบบ 12 ขั้นตอน ที่พบเก่าสุดราวปี 1983 โดยอ้างถึงเอ็ม แคทลีน เคซีย์ ไม่ใช่พุทธพจน์ ส่วนคำสอนใกล้เคียงของจริงคือสัลลัตถสูตร เรื่องลูกศรดอกที่สอง - “ความสงบมาจากภายใน อย่าแสวงหามันจากภายนอก”
ไม่พบในคัมภีร์พุทธศาสนาใดเลย เป็นคำคมที่เริ่มถูกอ้างว่าเป็นพุทธพจน์ในหนังสือรวมคำคมช่วงปลายทศวรรษ 1950 ถึงทศวรรษ 1960 - “สุดท้ายแล้ว มีแค่สามเรื่องที่สำคัญ คุณรักได้มากแค่ไหน ใช้ชีวิตอ่อนโยนเพียงใด และปล่อยวางสิ่งที่ไม่ใช่ของคุณได้งดงามแค่ไหน”
ดัดแปลงมาจากคำคมในหนังสือ Buddha’s Little Instruction Book ของแจ็ก คอร์นฟิลด์ ปี 1994 ซึ่งเป็นถ้อยคำร่วมสมัย ไม่ใช่พุทธพจน์ - “ตัวคุณเองก็สมควรได้รับความรักและความเอ็นดูจากตัวคุณ ไม่น้อยไปกว่าใครในจักรวาลนี้”
มาจากชารอน ซาลซ์เบิร์ก ครูสอนสมาธิชาวอเมริกัน ในนิตยสารปี 1989 และหนังสือปี 1995 ซึ่งกลับความหมายของพระสูตรเดิมที่สอนว่า เมื่อทุกคนต่างรักตัวเอง จึงไม่ควรเบียดเบียนผู้อื่น