เส้นทาง 7 วัน สายโสกราตีส
เจ็ดวันกับสายโสกราตีส
เจ็ดคำถามในเจ็ดวัน ที่ช่วยให้คุณคิดได้ชัดขึ้น และไม่ถูกใครหลอกง่ายๆ แม้แต่ตัวคุณเอง
วันที่ 1 รู้ว่าตัวเองไม่รู้
คุณไม่ต้องรู้อะไรมาก่อนก็เริ่มได้เลย เพราะปรัชญาสายนี้ไม่ได้ตั้งต้นจากคำตอบ แต่ตั้งต้นจากการยอมรับตรงๆ ว่ายังไม่รู้
โสกราตีส Plato, Apology, 21d แปลอังกฤษโดย Benjamin Jowett (1892)
คำถามให้เขียน ลองหยิบเรื่องที่คุณมั่นใจว่ารู้ดีมาสักเรื่อง ถ้ามีคนไล่ถามว่าทำไมไปเรื่อยๆ คุณจะเริ่มตอบไม่ได้ตรงไหน
วันที่ 2 สำรวจชีวิตตัวเอง
ฟังดูแรง แต่ประโยคนี้ชวนให้ทำสิ่งที่ใกล้ตัวกว่าที่คิด คือหันคำถามกลับมาที่ชีวิตตัวเอง แล้วดูว่าส่วนไหนคุณเลือกเอง ส่วนไหนแค่ทำไปเพราะเคยชิน
โสกราตีส Plato, Apology, 38a แปลอังกฤษโดย Benjamin Jowett (1892)
คำถามให้เขียน นึกถึงสิ่งหนึ่งที่คุณทำทุกวันจนเป็นนิสัย ถ้าวันนี้ลองถามตัวเองว่าทำไปเพื่ออะไร คุณได้คำตอบว่าอะไร
วันที่ 3 รู้ชื่อ ไม่เท่ากับรู้จัก
แค่รู้ชื่อ บางทีเราก็รู้สึกว่าเข้าใจแล้ว การตั้งคำถามแบบโสกราตีสจึงไม่หยุดอยู่ที่ชื่อ แต่ถามต่อว่าสิ่งนั้นคืออะไรกันแน่
“ผมเรียนรู้ตั้งแต่เด็กว่า การรู้ชื่อของอะไรสักอย่าง กับการรู้จักสิ่งนั้นจริง ๆ นั้นต่างกันมาก”
ริชาร์ด ไฟน์แมน What Do You Care What Other People Think?, The Making of a Scientist, p. 14 (1988)
คำถามให้เขียน เลือกคำที่คุณใช้บ่อยสักคำ เช่น ความสำเร็จ หรือการเป็นผู้ใหญ่ ถ้าต้องอธิบายให้เด็กสิบขวบฟัง คุณจะพูดว่าอะไร
วันที่ 4 เชื่อเท่าที่หลักฐานมี
ความเชื่อไม่ใช่สวิตช์ที่มีแค่เปิดกับปิด แต่เหมือนปุ่มปรับเสียงที่ค่อยๆ หมุนขึ้นลงได้ ทุกครั้งที่มีหลักฐานใหม่เข้ามา
เดวิด ฮิวม์ An Enquiry Concerning Human Understanding, Section 10, part 1
คำถามให้เขียน เรื่องที่คุณเพิ่งได้ยินมาแล้วเชื่อทันที ถ้าให้คะแนนความมั่นใจเต็มสิบ คุณจะให้กี่คะแนน และมีหลักฐานอะไรรองรับ
วันที่ 5 อยากรู้ ไม่ใช่อยากเชื่อ
ใจคนเรามักเลือกคำตอบที่อยากได้ไว้ก่อน แล้วค่อยหาเหตุผลมาเข้าข้างทีหลัง ต่อให้ฉลาดแค่ไหนก็พลาดตรงนี้ได้ทั้งนั้น
“สิ่งที่เราต้องการไม่ใช่ความตั้งใจที่จะเชื่อ แต่คือความอยากรู้ความจริง ซึ่งเป็นสิ่งที่ตรงข้ามกันเลย”
เบอร์ทรันด์ รัสเซลล์ Free Thought and Official Propaganda, Conway Memorial Lecture (1922)
คำถามให้เขียน นึกถึงเรื่องที่คุณอยากให้เป็นจริงมาก ถ้าคุณอยากรู้ความจริงมากกว่าอยากเชื่อ คุณจะตรวจสอบอะไรเป็นอย่างแรก
วันที่ 6 เถียงกันเพื่อหาความจริง
เวลามีคนแย้ง เรามักตั้งการ์ดเพื่อเอาชนะ แต่สายนี้มองการถกเถียงว่าเป็นการช่วยกันหาความจริง ถ้าต้องเปลี่ยนใจก็ไม่ได้แปลว่าแพ้
มีแชล เดอ มงแตญ Essays, Book 3, chapter 8 (Of the Art of Conference) แปลอังกฤษโดย Charles Cotton
คำถามให้เขียน ครั้งล่าสุดที่มีคนเห็นต่างจากคุณ ถ้าวางอารมณ์ไว้ก่อน ในสิ่งที่เขาพูด มีส่วนไหนบ้างที่อาจจะถูก
วันที่ 7 กล้าคิดเอง
หกหน้าที่ผ่านมาให้เครื่องมือติดตัวคุณไปแล้ว ที่เหลือคือความกล้าหยิบมาใช้เอง คิดเองไม่ได้แปลว่าไม่ฟังใคร แต่แปลว่าไม่ยกการตัดสินใจไปให้คนอื่นทำแทน
“จงกล้าที่จะรู้ จงกล้าใช้เหตุผลของตัวเอง นี่คือคำขวัญของการเรืองปัญญา”
อิมมานูเอล คานต์ An Answer to the Question: What is Enlightenment?, 1784 แปลอังกฤษโดย Lewis White Beck
คำถามให้เขียน ถ้าวันนี้คุณเริ่มคิดเอง ในเรื่องที่เคยปล่อยให้คนอื่นตัดสินแทน คำถามแรกที่คุณจะถามตัวเองคืออะไร
เครื่องจับฉลากแห่งเอเธนส์ อยากได้ประโยคของตัวเองบ้างไหม ไปหมุนตู้นี้เลย