สายโสกราตีส
โสกราตีส
Socrates ราว 470 ถึง 399 ปีก่อน ค.ศ.
ชาวเอเธนส์ที่ไม่เคยเขียนหนังสือสักเล่ม แต่เดินถามคำถามคนไปทั่วเมือง จนคนที่คิดว่าตัวเองรู้ต้องยอมรับว่าไม่รู้ และสุดท้ายถูกตัดสินประหารเพราะคำถามเหล่านั้น เรารู้จักคำพูดของเขาผ่านงานเขียนของลูกศิษย์อย่างเพลโตและเซโนฟอน
งานสำคัญ Plato, Apology; Plato, Crito; Plato, Phaedo; Xenophon, Memorabilia
สุ่มจากตู้สายโสกราตีส Wikipedia
คำคมคัดสรร 16
แปลไทยและตรวจที่มาแล้ว ทั้งหมดนี้คือประโยคที่ออกมาจากตู้
- “เขาไม่รู้อะไรเลย แต่คิดว่าตัวเองรู้ ส่วนผมไม่รู้ และก็ไม่ได้คิดว่าตัวเองรู้ ผมจึงดูจะเหนือกว่าเขาอยู่นิดหนึ่งก็ตรงนี้เอง”
- “ชีวิตที่ไม่เคยถูกตั้งคำถาม ไม่คุ้มค่าที่จะมีชีวิตอยู่”
- “การกลัวความตายคือการแกล้งทำเป็นฉลาด ไม่ใช่ความฉลาดจริง เพราะเป็นการทำเหมือนรู้ ในเรื่องที่ไม่มีใครรู้”
- “คุณไม่อายบ้างหรือ ที่มัวแต่สะสมเงิน เกียรติ และชื่อเสียงให้มากที่สุด แต่แทบไม่สนใจปัญญา ความจริง และการทำจิตใจของตัวเองให้ดีขึ้นเลย”
- “ผมเป็นคนแบบนี้มาตลอด คือต้องทำตามเหตุผล เหตุผลไหนที่คิดทบทวนแล้วเห็นว่าดีที่สุด ผมก็ทำตามเหตุผลนั้น”
- “อย่าไปใส่ใจว่าคนส่วนใหญ่พูดถึงเราว่าอย่างไร ให้ใส่ใจว่าคนที่เข้าใจเรื่องถูกผิดจริง ๆ จะพูดว่าอะไร และความจริงจะพูดว่าอะไร”
- “ผมขอให้พวกคุณคิดถึงความจริง อย่าคิดถึงโสกราตีส ถ้าเห็นว่าผมพูดจริงก็เห็นด้วย ถ้าไม่ใช่ก็ค้านผมให้สุดแรง ผมจะได้ไม่เผลอหลอกทั้งพวกคุณและตัวเองเพราะความกระตือรือร้น”
- “ถ้าเราเชื่อว่าควรค้นหาต่อไป เราจะเป็นคนที่ดีขึ้น กล้าขึ้น และไม่จนมุมง่าย ๆ ดีกว่าปลอบใจตัวเองว่าสิ่งที่ไม่รู้ ยังไงก็รู้ไม่ได้ และหาไปก็เปล่าประโยชน์”
- “ผมเป็นคนแบบที่ยินดีให้คนอื่นหักล้าง ถ้าผมพูดอะไรไม่จริง และก็ยินดีหักล้างใครก็ตามที่พูดไม่จริง จะเป็นฝ่ายถูกหักล้างหรือฝ่ายหักล้าง ผมก็พร้อมพอ ๆ กัน”
- “ผมยอมให้ทั้งโลกเห็นต่างและต่อต้านผม ดีกว่าให้ตัวผมเองขัดแย้งกับตัวเอง และพูดกลับไปกลับมา”
- “พูดให้ถูกสิ อากาธอน คุณหักล้างความจริงไม่ได้ต่างหาก ส่วนโสกราตีสน่ะ หักล้างง่ายจะตาย”
- “ความรู้คืออาหารของจิตใจ เพราะฉะนั้นต้องระวังให้ดี อย่าให้คนขายความรู้หลอกเราตอนที่เขาโฆษณาของตัวเอง เหมือนพวกพ่อค้าที่ชมอาหารที่ตัวเองขาย”
- “ความพิศวงคือความรู้สึกของนักปรัชญา และปรัชญาก็เริ่มต้นจากความพิศวงนี่เอง”
- “การไม่รู้จักตัวเอง แล้วยังนึกเอาเองว่ารู้ในสิ่งที่ไม่รู้ ต่อให้ยังไม่ถึงขั้นบ้า ก็ใกล้เคียงความบ้ามากแล้ว”
- “คุณคิดว่าคนที่รู้แค่ชื่อตัวเอง นอกนั้นไม่รู้อะไรเลย จะนับว่ารู้จักตัวเองแล้วได้ไหม”
- “สิ่งดีมีอยู่อย่างเดียวคือความรู้ และสิ่งเลวร้ายก็มีอยู่อย่างเดียวคือความไม่รู้”
ในหอสมุด 214
ประโยคภาษาอังกฤษจากชุดข้อมูลสาธารณะ ทุกประโยคบอกไว้ว่ามีแหล่งอ้างอิง หรือแค่เล่าต่อกันมา
ไม่ได้พูด แต่คนชอบแชร์
ประโยคดังที่มักถูกอ้างว่าเป็นของท่าน แต่ตรวจแล้วมาจากที่อื่น
- “ปัญญาที่แท้จริงมีอยู่อย่างเดียว คือการรู้ว่าตัวเองไม่รู้อะไรเลย”
เป็นสำนวนสรุปความยุคหลัง ในคำแก้ต่างที่เพลโตบันทึกไว้ โสกราตีสพูดแค่ว่าเขาไม่ได้คิดว่าตัวเองรู้ในสิ่งที่ไม่รู้ ไม่ได้บอกว่าตัวเองไม่รู้อะไรเลย - “เคล็ดลับของการเปลี่ยนแปลง คือทุ่มพลังทั้งหมดไปกับการสร้างสิ่งใหม่ ไม่ใช่การต่อสู้กับสิ่งเก่า”
มาจากนิยายพัฒนาตัวเองเรื่อง Way of the Peaceful Warrior ของแดน มิลแมน ปี 1980 ซึ่งมีตัวละครชื่อโสกราตีส ไม่ใช่โสกราตีสตัวจริง - “การศึกษาคือการจุดไฟ ไม่ใช่การเติมของใส่ภาชนะ”
ไม่พบในงานของเพลโตหรือเซโนฟอน สำนวนนี้เพิ่งโผล่ในทศวรรษ 1990 และน่าจะดัดแปลงมาจากพลูทาร์กที่เขียนว่าจิตใจไม่ใช่ภาชนะที่ต้องเติมให้เต็ม แต่เป็นฟืนที่ต้องจุดให้ติด