ตะวันออก
เล่าจื๊อ
Laozi ราว 604 ถึง 500 ปีก่อน ค.ศ.
ปราชญ์ในตำนานที่เชื่อกันว่าเป็นผู้แต่งเต๋าเต็กเก็ง หนังสือเล่มบางที่สอนให้ใช้ชีวิตอย่างน้ำ คือนุ่มนวล ไม่แย่งชิง แต่ไหลไปถึงทุกที่ ใครที่เหนื่อยกับการต้องชนะตลอดเวลา จะพบว่าบางทีการถอยหนึ่งก้าวก็พาไปได้ไกลกว่า
งานสำคัญ Tao Te Ching (Daodejing)
คำคมคัดสรร 18
แปลไทยและตรวจที่มาแล้ว ทั้งหมดนี้คือประโยคที่ออกมาจากตู้
- “เต๋าที่ชี้ให้เดินตามได้ ไม่ใช่เต๋าอันเที่ยงแท้ นามที่เรียกขานได้ ก็ไม่ใช่นามอันเที่ยงแท้”
- “ความดีสูงสุดเหมือนน้ำ น้ำนั้นดีตรงที่หล่อเลี้ยงสรรพสิ่งโดยไม่แย่งชิงกับใคร และยอมอยู่ในที่ต่ำที่ผู้คนรังเกียจ”
- “เมื่องานสำเร็จและชื่อเสียงกำลังโด่งดัง การถอยออกมาอยู่อย่างเงียบ ๆ คือวิถีแห่งฟ้า”
- “เรานวดดินเหนียวขึ้นเป็นภาชนะ แต่ประโยชน์ของภาชนะอยู่ที่ความว่างข้างใน เราเจาะประตูหน้าต่างเพื่อทำเป็นห้อง แต่ประโยชน์ของห้องอยู่ตรงที่ว่างข้างใน”
- “ใครเล่าจะทำให้น้ำขุ่นใสได้ ปล่อยให้มันนิ่งไว้ แล้วมันจะค่อย ๆ ใสเอง”
- “เขาไม่อวดตัว จึงเปล่งประกาย ไม่ยืนกรานว่าตนถูก จึงโดดเด่น ไม่คุยโวผลงาน ผลงานจึงเป็นที่ยอมรับ ไม่หลงตัวเอง จึงได้ยืนอยู่แถวหน้า”
- “ลมกรรโชกไม่พัดตลอดเช้า ฝนกระหน่ำไม่ตกตลอดวัน ใครเป็นผู้ทำให้เกิดสิ่งเหล่านี้ ก็ฟ้าและดิน ขนาดฟ้าดินยังทำให้ความรุนแรงเช่นนี้อยู่นานไม่ได้ แล้วมนุษย์จะทำได้อย่างไร”
- “รู้จักคนอื่นคือฉลาด รู้จักตัวเองคือรู้แจ้ง ชนะคนอื่นคือมีกำลัง ชนะตัวเองคือเข้มแข็งแท้ รู้จักพอคือร่ำรวย”
- “เต๋าไม่ฝืนทำสิ่งใด แต่ไม่มีสิ่งใดที่ไม่สำเร็จ”
- “ไม่มีบาปใดใหญ่ไปกว่าการตามใจความทะเยอทะยาน ไม่มีภัยใดใหญ่ไปกว่าการไม่รู้จักพอ ไม่มีความผิดใดใหญ่ไปกว่าความอยากได้ ความพอที่มาจากการรู้จักพอ จึงเป็นความพอที่ยั่งยืน”
- “ผู้ใฝ่เรียนรู้ พอกพูนขึ้นทุกวัน ผู้ใฝ่เต๋า ลดละลงทุกวัน”
- “ผู้รู้ไม่พูด ผู้พูดไม่รู้”
- “ทุกข์นั้น มีสุขอยู่เคียงข้าง สุขนั้น มีทุกข์ซ่อนอยู่ข้างใต้ ใครจะรู้ว่าสุดท้ายแล้วจะลงเอยอย่างไร”
- “ผู้รู้จะจัดการเรื่องยากตั้งแต่ยังง่าย ทำเรื่องใหญ่ตั้งแต่ยังเล็ก เพราะเรื่องยากทั้งหลายในโลก ล้วนเริ่มมาจากตอนที่ยังง่าย”
- “ต้นไม้ใหญ่เต็มอ้อมแขนเติบโตจากหน่อเล็กจิ๋ว หอสูงเก้าชั้นเริ่มจากดินกองเล็ก ๆ การเดินทางพันลี้เริ่มต้นจากก้าวแรก”
- “คนเราเกิดมาอ่อนนุ่ม ตายไปแข็งทื่อ ความแข็งกระด้างจึงเป็นพวกเดียวกับความตาย ความอ่อนนุ่มเป็นพวกเดียวกับชีวิต”
- “ในโลกนี้ไม่มีสิ่งใดอ่อนนุ่มและอ่อนแอไปกว่าน้ำ แต่เมื่อต้องกัดกร่อนสิ่งที่แข็งแกร่ง ก็ไม่มีอะไรเหนือกว่าน้ำ”
- “คำจริงใจไม่ไพเราะ คำไพเราะไม่จริงใจ ผู้ที่เข้าใจเต๋าไม่ชอบโต้เถียง ผู้ที่ชอบโต้เถียงไม่ได้เข้าใจเต๋า”
ในหอสมุด 227
ประโยคภาษาอังกฤษจากชุดข้อมูลสาธารณะ ทุกประโยคบอกไว้ว่ามีแหล่งอ้างอิง หรือแค่เล่าต่อกันมา
ไม่ได้พูด แต่คนชอบแชร์
ประโยคดังที่มักถูกอ้างว่าเป็นของท่าน แต่ตรวจแล้วมาจากที่อื่น
- “ธรรมชาติไม่เคยเร่งรีบ แต่ทุกสิ่งก็สำเร็จลุล่วง”
ไม่มีประโยคนี้ในเต๋าเต็กเก็งทั้ง 81 บท เป็นสำนวนที่ย่อมาจากคำแปลแบบเสรีของบทที่ 73 โดยอาร์ชี บาห์ม ปี 1958 ต้นฉบับจีนพูดถึงวิถีแห่งฟ้าที่ดูเนิบช้าแต่วางแผนได้แยบยล ไม่ได้พูดถึงธรรมชาติ - “ถ้าคุณหดหู่ แปลว่าคุณอยู่กับอดีต ถ้าคุณกังวล แปลว่าคุณอยู่กับอนาคต ถ้าคุณสงบ แปลว่าคุณอยู่กับปัจจุบัน”
ไม่มีในเต๋าเต็กเก็ง รูปแบบเก่าสุดที่พบเป็นคำพูดของผู้ใช้นามว่าจิมมี่ อาร์ ในหนังสือบทภาวนารายวัน Days of Healing, Days of Joy ปี 1987 - “การได้รับความรักอย่างลึกซึ้งจากใครสักคนทำให้เรามีพลัง ส่วนการรักใครสักคนอย่างลึกซึ้งทำให้เรากล้าหาญ”
ไม่มีในเต๋าเต็กเก็ง หลักฐานเก่าสุดคือนิยาย Lightning ของดีน คูนตซ์ ปี 1988 ที่ยกให้เป็นคำของเล่าจื๊อโดยไม่บอกที่มา