สโตอิก
เอพิกเตตัส
Epictetus ราว ค.ศ. 50 ถึง 138
เกิดเป็นทาสและขาพิการ แต่ได้เป็นอิสระและกลายเป็นครูปรัชญาชื่อดัง คำสอนหลักของเขาคือแยกให้ออกว่าอะไรอยู่ในมือเรา อะไรไม่ใช่ ซึ่งเป็นหัวใจของการรับมือความเครียดแบบสโตอิก
งานสำคัญ Discourses, Enchiridion
คำคมคัดสรร 24
แปลไทยและตรวจที่มาแล้ว ทั้งหมดนี้คือประโยคที่ออกมาจากตู้
- “บางอย่างอยู่ในมือเรา บางอย่างไม่ใช่ ที่อยู่ในมือเรา คือความคิด แรงจูงใจ ความอยาก และความไม่อยาก พูดง่าย ๆ คือทุกอย่างที่เป็นการกระทำของเราเอง ที่ไม่อยู่ในมือเรา คือร่างกาย ทรัพย์สิน ชื่อเสียง ตำแหน่ง พูดง่าย ๆ คือทุกอย่างที่ไม่ใช่การกระทำของเรา”
- “สิ่งที่ทำให้คนเราทุกข์ใจ ไม่ใช่เรื่องที่เกิดขึ้น แต่คือความคิดที่เรามีต่อเรื่องนั้น”
- “คนที่ยังไม่ได้เรียนรู้ จะโทษคนอื่นเวลาชีวิตตัวเองย่ำแย่ คนที่เริ่มเรียนรู้ จะโทษตัวเอง ส่วนคนที่เรียนรู้มาจนสุดทาง จะไม่โทษใครเลย ทั้งคนอื่นและตัวเอง”
- “อย่าหวังให้ทุกอย่างเป็นไปตามใจ ให้เต็มใจรับทุกอย่างอย่างที่มันเป็น แล้วชีวิตจะไหลไปอย่างสงบ”
- “อย่าพูดถึงอะไรก็ตามว่าฉันสูญเสียมันไป ให้พูดว่าฉันคืนมันไปแล้ว”
- “เริ่มจากเรื่องเล็ก ๆ ก่อน น้ำมันหก ไวน์หายไปนิดหน่อย ให้บอกตัวเองว่า นี่คือราคาของใจที่ไม่หวั่นไหว นี่คือราคาของความสงบ ของดีไม่มีใครได้มาฟรี ๆ”
- “ถ้าอยากเป็นคนที่ดีขึ้น ต้องยอมให้คนอื่นมองว่าเราเชยและไม่ประสีประสาในเรื่องนอกตัว”
- “จำไว้ว่าเราเป็นนักแสดงในละครที่คนอื่นเป็นคนเลือกเรื่อง หน้าที่ของเราคือเล่นบทที่ได้รับมาให้ดีที่สุด ส่วนการเลือกบท เป็นเรื่องของคนอื่น”
- “คนที่ด่าหรือตีคุณ ไม่ได้เป็นคนดูถูกคุณหรอก สิ่งที่ดูถูกคุณคือความคิดของคุณเอง ที่ตีความว่ามันเป็นการดูถูก เวลามีใครทำให้คุณหงุดหงิด ให้รู้ไว้ว่าความคิดของคุณเองนั่นแหละที่ทำให้หงุดหงิด”
- “อย่าปล่อยให้ความคิดว่า ฉันคงไม่มีใครเห็นค่า คงเป็นแค่คนธรรมดาที่ไม่มีตัวตน มาทำร้ายใจ คุณจะไม่มีตัวตนได้อย่างไร ในเมื่อคุณควรมีตัวตนแค่ในเรื่องที่อยู่ในมือคุณ และในเรื่องพวกนั้น คุณเป็นคนที่มีค่าที่สุดได้เสมอ”
- “ถ้ามีคนมาบอกว่าใครนินทาคุณ ไม่ต้องแก้ตัว แค่ตอบไปว่า เขาคงไม่รู้ข้อเสียอื่น ๆ ของฉันล่ะสิ ไม่อย่างนั้นคงไม่พูดถึงแค่นี้”
- “รวยกว่าเลยดีกว่า พูดเก่งกว่าเลยดีกว่า ตรรกะแบบนี้ใช้ไม่ได้ เพราะตัวคุณไม่ใช่ทั้งทรัพย์สินและฝีปาก”
- “แกะไม่ได้สำรอกหญ้าออกมาอวดคนเลี้ยงว่ากินไปเท่าไร มันย่อยข้างในเงียบ ๆ แล้วให้ขนกับนมออกมาข้างนอก คุณก็เหมือนกัน อย่าเอาทฤษฎีไปอวดใคร ให้เขาเห็นการกระทำที่เกิดจากสิ่งที่คุณย่อยมาแล้ว”
- “คุณไม่ใช่เด็กแล้ว คุณโตเป็นผู้ใหญ่แล้ว ถ้ายังขี้เกียจ ยังผัดไปเรื่อย ๆ ตั้งใจแล้วตั้งใจอีก คุณจะไม่ทันรู้ตัวเลยว่าตัวเองไม่ได้ก้าวไปไหน”
- “ฉันต้องตาย แล้วต้องตายไปพร้อมเสียงคร่ำครวญด้วยหรือ ฉันต้องถูกล่ามโซ่ แล้วต้องคร่ำครวญด้วยหรือ ฉันต้องถูกเนรเทศ แล้วมีใครห้ามฉันไปพร้อมรอยยิ้มและใจที่พอใจได้บ้าง”
- “ไม่มีอะไรยิ่งใหญ่ที่เกิดขึ้นในชั่วข้ามคืน แม้แต่องุ่นหรือมะเดื่อก็ไม่ใช่ ถ้าคุณบอกว่าอยากได้มะเดื่อเดี๋ยวนี้ ฉันจะบอกว่ามันต้องใช้เวลา ให้มันออกดอกก่อน แล้วค่อยติดผล แล้วค่อยสุก”
- “สถานการณ์ยาก ๆ คือสิ่งที่เผยว่าคนคนหนึ่งเป็นอย่างไร เวลาเจอเรื่องยาก ให้คิดว่าพระเจ้าเหมือนโค้ชมวยปล้ำที่จับคุณคู่กับคู่ซ้อมหนุ่มที่แข็งแรงและดุดัน เพื่ออะไรน่ะหรือ ก็เพื่อให้คุณได้เป็นแชมป์โอลิมปิก แต่มันไม่มีทางสำเร็จได้โดยไม่เสียเหงื่อ”
- “เวลาเห็นใครกังวล ฉันจะถามว่าเขาอยากได้อะไร นักดนตรีร้องเพลงอยู่คนเดียวไม่เคยกังวล แต่พอขึ้นเวทีกลับกังวล เพราะเขาไม่ได้อยากแค่ร้องให้ดี แต่อยากได้เสียงปรบมือด้วย และเสียงปรบมือไม่ได้อยู่ในมือเขา”
- “งานแรกของคนที่อยากเรียนปรัชญาคืออะไร คือทิ้งความคิดว่าตัวเองรู้ดีไปก่อน เพราะไม่มีใครเริ่มเรียนสิ่งที่ตัวเองคิดว่ารู้อยู่แล้วได้”
- “อยากอ่านเก่งก็อ่าน อยากเขียนเก่งก็เขียน สรุปง่าย ๆ อยากให้อะไรเป็นนิสัยก็ลงมือทำมัน ไม่อยากให้อะไรเป็นนิสัยก็อย่าทำ แล้วหัดทำอย่างอื่นแทน”
- “ถ้าไม่อยากเป็นคนขี้โมโห ก็อย่าป้อนอาหารให้นิสัยนี้ อย่าเติมเชื้อให้มัน ช่วงแรกแค่นิ่งไว้ แล้วนับวันที่ไม่ได้โกรธ เมื่อก่อนโกรธทุกวัน ตอนนี้วันเว้นวัน แล้วก็เว้นสองวัน เว้นสามวัน”
- “อย่าปล่อยให้ภาพที่แวบขึ้นมาในหัวพาคุณวิ่งเตลิดไป ให้บอกมันว่า เดี๋ยวก่อน ขอดูหน่อยว่าเป็นใคร มาทำอะไร ขอลองพิสูจน์ดูก่อน”
- “บอกตัวเองก่อนว่าอยากเป็นคนแบบไหน แล้วทำทุกอย่างให้สอดคล้องกับคำตอบนั้น”
- “อิสรภาพไม่ได้มาจากการได้ทุกอย่างที่อยาก แต่มาจากการเลิกอยาก”
ในหอสมุด 226
ประโยคภาษาอังกฤษจากชุดข้อมูลสาธารณะ ทุกประโยคบอกไว้ว่ามีแหล่งอ้างอิง หรือแค่เล่าต่อกันมา
ไม่ได้พูด แต่คนชอบแชร์
ประโยคดังที่มักถูกอ้างว่าเป็นของท่าน แต่ตรวจแล้วมาจากที่อื่น
- “ไม่ต้องอธิบายปรัชญาของคุณ ใช้ชีวิตให้เป็นมันเลย”
เป็นการสรุปความยุคใหม่ราวปี 2016 จากคู่มือเอนคิริดิออนบทที่ 46 ซึ่งของจริงยาวกว่านั้น และเปรียบว่าแกะไม่สำรอกหญ้าออกมาอวดคนเลี้ยง - “คุณจะกลายเป็นสิ่งที่คุณให้ความสนใจ”
มาจากหนังสือ The Art of Living ปี 1995 ของชารอน เลเบลล์ ที่เล่าเอพิกเตตัสใหม่ด้วยถ้อยคำของเธอเอง - “ยิ่งยาก ยิ่งน่าภูมิใจเมื่อผ่านไปได้ นักเดินเรือฝีมือดีสร้างชื่อจากพายุ”
ประโยคนี้มาจากความเรียงของชาร์ล เดอ แซ็งเตฟเรอมง ที่เขียนปกป้องเอพิคิวรัส ฉบับภาษาอังกฤษปี 1712 ไม่ใช่เอพิกเตตัส